Jam määtsä’kojpkjotp : Galaxias (Mixe)

Abstract

Jantsy ejxk’atyïm ja tsäjp pyatjäjy. Jate’n nayïte’n ja majää’ytyëjk ijty t’ejxtë tkowtë säm atëm ïxäm n’ijxyïntë npat’ijxyïntë ja tsäjpween ja tsäjpjoojt. Ja’ayï yäm waanï tëë tyïkäjtsnï ja ta’ejx ja takoo’. Jaanï may ja pujx uk ja tunpajt miti’ ja wijyjää’y yïktunkpättëp jëts t’ejxtë tkowtë ja tsäjpween ja tsäjpjoojt. Telescopio amïxän txëmo’otë. Atëm n’ukxëmëë’yïntëp, pujxwïnjakam. Ja ja’ mayjëëjp jëts tïkatsyjaty. Ejxïm ja telescopio Espacial Hubble uk ja telescopio ALMA miti’ jam yïkpättëp Atacama Chile tyë’ëts’etjotp. Yï telescopio yyïkkaxi’kpy ja pïktä’äky miti’ jakam yïkpättëp, mää atëm yï nween ka’ t’uk’ejxpätnïja’antë. Yë’ ja ïjxpikyjää’y yïktunkpättëp jëts t’ejxtë tkowtë tiijaty jïte’n jam awä’ätstsäjpwenp awä’ätstsäjpjotp tuu’nïyïp jäjtïyïp. Yï telescopio tunkpätp jëts ja xëëw, ja po’, ja määtsä’ yïk’ejxtë yïkkowtë, jëts jate’n yïknajäwïtë yïk’ejxkäptë tutä’äky, waajnjaty, tiijaty jam tsäjpwenp tsäjpjotp uk jam jakamjäwï miti’ atëm ïxäm nxëmëë’yïntëp awä’ätstsäjpjotp: jam n’ejxïntët ja xëëw, ja po’, ja määtsä’të ja tsäjppu’uxtë ja tsäjpjoktë tuki’iyï jam kyaxë’kkixy miti’ yï wijyjää’y xyëmëëtyïp amïxän… galaxias, ïxäm atëm nyïkxëpajtïntët määtsä’kojpk. Kanatsjää’wïnï yï tsäjp määpäät yë’ kyixy määpäät yë’ y’atuky. Yïte’n yï ïjxpikyjää’y yë’ tëë tja’apëjkpäktë jëts atëm nnïmatoo’wïntët. Mää atëm yï n’et yï nnääjx yïkpääjtyïntë mëët yï po’ yï xëëw jëts ja et joknääjxtë (planetas): ja’ xyëmëëtyïp sistema solar, yë’ jïte’n niwyïnkon yïkpättëp.